Porozumiewanie się z małym dzieckiem – jak budować kontakt , który wspiera rozwój?
Komunikacja z dzieckiem to coś więcej niż słowa. To sposób, w jaki patrzymy, słuchamy, odpowiadamy, dotykamy, a nawet... milczymy.
Dla przedszkolaka komunikacja dorosłego to podstawowe źródło wiedzy o świecie , o sobie i o tym, czego inni od niego oczekują. Dobra komunikacja nie oznacza, że dziecko zawsze nas posłucha. Oznacza, że rozumie nasze komunikaty, nawet jeśli musi usłyszeć „nie”. Poniżej przedstawiam najważniejsze zasady i mechanizmy , które mogą pomóc rodzicom w codziennych rozmowach.
- Dlaczego dzieci „nie słuchają” ? – klucz do zrozumienia.
Wielu rodziców odbiera trudne zachowania jako brak posłuszeństwa. Tymczasem najczęstsze przyczyny są zupełnie inne:
- Układ nerwowy dziecka jest niedojrzały
- Przedszkolak reaguje emocjami nie logiką- mózg „emocjonalny” dominuje nad „logicznym”
- Dzieci uczą się komunikacji przez modelowanie – mówią i reagują tak, jak my
- Wiele komunikatów dorosłych jest zbyt długich lub zbyt abstrakcyjnych
W praktyce oznacza to, że „ nie słucham” często znaczy : „ nie rozumiem”, „ jestem zbyt pobudzony”, „ jest za trudno”, „ boję się”, „ potrzebuje pomocy w regulacji emocji”.
- Jak mówić, by dziecko chciało słyszeć?
- Mów krótko i jednoznacznie
Przedszkolak przetwarza jednocześnie tylko kilka słów. Zamiast : Ubierz się, bo musimy wyjść, a ja jeszcze muszę zrobić zakupy ...” powiedz „Zakładamy buty”.
- Używaj komunikatów pozytywnych
Mózg łatwiej koduje to, co ma zrobić, niż to, czego nie wolno. Zamiast : „Nie biegaj!” powiedz „Idziemy powoli”.
- Zbliż się i nawiąż kontakt wzrokowy
Z odległości dziecko słyszy często „pół zdania”. Uklęknij , dotknij ramienia , powiedz jego imię.
- Zadbaj o ton- łagodny, ale stanowczy
Krzyk uruchamia stres, a stres blokuje słuchanie. Stanowczość = spokój+ jasność.
- Sztuka słuchania dziecka
Dorośli często mówią dużo ale słuchają mało. Tymczasem dla dziecka potrzeba bycia wysłuchanym jest podstawą współpracy.
- Słuchaj „pod słowami”
Gdy dziecko mówi: „ Nie chcę tego przedszkola!” czasem znaczy: „ boję się zmian”, „ nie lubię pożegnań”, „ jestem zmęczony”.
- Parafrazuj i nazywaj emocje
„ Złości cię, że musimy kończyć zabawę. Rozumiem.”
Nazywanie emocji nie oznacza zgody na wszystkie zachowania – to oznacza zrozumienie uczuć.
- Pytaj zamiast zakładać
„ Co sprawiło Ci największą trudność?”, „ Jak mogę ci pomóc”.
To buduje w dziecku poczucie ważności i współpracy.
- Trudne sytuacje – jak reagować, by nie eskalować?
- Najpierw uspokajamy, potem wychowujemy
Rozsądek nie dzieła przy dużych emocjach. Najpierw : obecność, spokój, kontakt. Potem rozmowa i zasady.
- Daj dziecku chwilę na wyregulowanie się
Nie każde zachowanie wymaga natychmiastowego kazania. Czasem wystarczy: „widzę, że jest ci trudno, zaraz porozmawiamy”.
- Zamiast kar – konsekwencje naturalne i logiczne
„ Jeśli rozlejesz wodę, wytrzemy razem”, „ Jeśli rzucasz zabawkami , chowam je na chwilę , żeby były bezpieczne.”
Kara uczy strachu- konsekwencja odpowiedzialności
- Najczęstsze błędy komunikacyjne rodziców- i jak ich unikać
- Nadmiar mówienia – przesyt słów, brak słuchania . Wystarczy jedno krótkie zdanie.
- Moralizowanie i wykłady – „ A widzisz , mówiłem...”. Dziecko wtedy wyłącza słuchanie, a władza obronę.
- Etykiety typu „niegrzeczny” , „leniwy”- dziecko zaczyna wierzyć, że takie jest, a nie że takie bywa.
- Oczekiwanie, że dziecko zrozumie intencje ukryte między słowami – ono ich nie wyczuje , potrzebuje jasności.
- Komunikacja oparta na bliskości- postawa zdrowej relacji
Porozumiewanie się polega nie tylko na „wygraniu” z dzieckiem. Chodzi o bycie po tej samej stronie. Dziecko, które czuje się słyszane, rozumiane, traktowane z szacunkiem naturalnie współpracuje, bo więź jest dla niego ważniejsza niż bunt.
- Na koniec- zdanie , które pomaga w większości sytuacji
„ Widzę, że jest ci trudno. Jestem tu i pomogę”.
To zdanie reguluje emocje, daje poczucie bezpieczeństwa , otwiera drogę do rozmowy, nie ocenia.
Opracowała : Adrianna Nowakowska
Bibliografia :
Sikorska, I. (2016). Komunikacja z dzieckiem w wieku przedszkolnym . Wychowanie w Przedszkolu.
Obuchowska, I (2016). Rozwój emocjonalny małego dziecka.
Juul, I. (2008). Twoje kompetentne dziecko. MiND.
Siegel, D., & Hartzell , M. (2014). Rodzicielstwo bez lęku. Jak wychować pewne siebie dziecko.