Jeśli mówimy rytmy, to kojarzą się nam z tańcem i muzyką. Rzadko łączymy tę umiejętność
z edukacją matematyczną i rzadko zauważamy umiejętności dostrzegania przez dziecko rytmu w nauce liczenia. Tymczasem liczenie to nie tylko liczby…
Dziecko doświadcza rytmu jeszcze przed narodzeniem, gdy znajduje się w łonie matki i słucha bicia jej serca, czuje rytmiczność oddychania czy poruszania się. Rytm kojarzy się z bezpieczeństwem. Dlatego też dzieci uspakajają się, gdy są przytulane wsłuchując się
w znajomy rytm bicia serca matki, rozpoznają głos matki, gdyż znają jego rytm i melodię, pragną być kołysane i noszone na rękach, gdyż doznawały tego jeszcze przed urodzeniem. Rytm wyznaczany jest również przemiennością dnia i nocy, pór roku, dni tygodnia. Już małe dziecko wie, że noc jest czasem na sen, a dzień na różnorodną aktywność i na zabawę.
Gdy dziecko płacze, mama bierze je na ręce i przytulając kołysze, co wycisza i uspokaja.
Gdy z jakichś przyczyn płaczą starsze dzieci, one również potrzebują przytulenia i lekkiego kołysania. Przynosi to ulgę i poczucie bezpieczeństwa w ramionach dorosłego. Także lekkie poklepywanie, rytmiczne głaskanie przynosi dziecku ulgę i wycisza. Także wrażliwość
na melodię i rytm widoczna jest we wczesnym okresie rozwoju mowy. Zauważa się to w fazie gaworzenia, gdy dzieci łączą ze sobą takie same dźwięki i z przyjemnością je powtarzają.
Jak widać, dziecko żyje i doświadcza w świecie napełnionym rytmem. Wcześnie rozwinięta zdolność do dostrzegania regularności w życiu pomaga dziecku przewidywać to, co może nastąpić. Ważny jest zatem uregulowany tryb życia dziecka, rytm dnia, który sprzyja nie tylko jego zdrowiu, ale również rozwojowi umysłowemu. Wychwytywanie regularności rytmu pomaga dziecku w trakcie kształtowania umiejętności liczenia, pomiaru wielkości ciągłych
czy konstruowania figur geometrycznych.
Rytm jest to sposób rozwijania umiejętności skupiania uwagi na prawidłowościach i korzystania z nich w różnych sytuacjach.
Ćwiczenia rytmiczne sprzyjające edukacji matematycznej to:
- układanie prostych rytmów (kółko, patyk, kółko, patyk),
- odczytywanie i kontynuowanie rytmu
- wysłuchiwanie i dostrzeganie regularności w rytmach usłyszanych (dźwięki)
- dostrzeganie regularności w rytmach widzianych (szlaczki)
- ćwiczenia rytmiczne wykonywane ciałem
Rytmiczna organizacja czasu są to ćwiczenia mające uświadomić dziecku rytmiczną organizacja czasu - następstwo dnia i nocy, dni tygodnia, miesięcy, pór roku.
Rytm w literaturze to ćwiczenia doskonalące pamięć i koncentrację podczas uczenia się na pamięć wyliczanek, wierszyków i krótkich opowiadań z powtarzającym się motywem.
Matematyka wypełniona jest rytmem, a liczenie ma swoje źródło w rytmach, które przejawiają się podczas wskazywania różnych obiektów: głośne liczenie i wsłuchiwanie się w rytm liczebników Dlatego też można łatwo dostrzec przemienność liczb parzystych czy nieparzystych. Liczenie nie musi się odbywać w sposób określony przez następstwo po sobie kolejnych liczb. Można liczyć w innych układach rytmicznych: dwójkowych, trójkowych, piątkowych itp. Także w mierzeniu można zaobserwować rytm. Jak widać, w matematyce możemy wychwycić wiele rytmów. Ważne jest zatem, aby kształtować u dzieci od najmłodszych lat umiejętność dostrzegania regularności określanych przez rytm . Rytmy regulują również proces uczenia się dzieci i ludzi dorosłych. Im regularniej i częściej powtarza się czynności czy wiedzę, tym szybciej przebiega proces edukacji.
Połączenie rymu, rytmu i ruchu z treściami edukacji matematycznej daje dzieciom możliwość swobodnego i twórczego działania, które bezpośrednio przekłada się na szybsze zrozumienie pojęć matematycznych, biegłość w liczeniu i zapamiętywaniu, kreatywność w myśleniu matematycznym. Na zajęciach z dziećmi warto wykorzystywać zabawne rymowanki i wierszyki matematyczne, ponieważ wyzwalają pozytywne emocje, powodują szybsze zapamiętywanie, zachęcają do nauki. Połączenie rymowanki z ilustracją, ruchem i rytmem w naturalny sposób zachęca dzieci do myślenia, skupienia uwagi i podejmowania aktywności matematycznych. Również włączanie w edukację matematyczną zabaw opartych na ruchu, rytmie i rymie jest dużym uatrakcyjnieniem zajęć. Dzieci odczuwają naturalną potrzebę ruchu, uczą się polisensorycznie (czyli przy pomocy wielu zmysłów), a więc każde działanie oparte na wielozmysłowym poznawaniu jest bardziej efektywne i przyjazne dziecku.
PRZYKŁADY ZABAW DO WYKORZYSTANIA W DOMUN PODCZAS SPACERÓWZ DZIECKIEM:
1.Ukladanie rytmu wg wzoru z materiału przyrodniczego – liści , żołędzi, kasztanów, kamyków.
2.Zabawa „Figura i ruch”
Cel: doskonalenie umiejętności rozpoznawania i nazywania fi gur geometrycznych. Potrzebne rekwizyty: kolorowy papier, nożyczki. Dzieci wycinają figury geometryczne (po kilka takich samych) i każdej z nich przyporządkowują określony ruch (np. kwadrat – klaśnięcie nad głową, trójkąt – podskok, prostokąt – ukłon, koło – ruch biodrami, itp.). Wycięte figury układają w dowolnej sekwencji, a następnie odtwarzają ją za pomocą ruchu. Można zabawę odwrócić – jedno z dzieci pokazuje swoją sekwencję ruchową – drugie przedstawia , układając wzór z figur geometrycznych.
ZABAWĘ ROZPOCZYNAMY OD DWÓCH FIGUR, ZWIĘKSZAMY ILOŚĆ FIGUR STOPNIOWO.
3. Zabawa w kuchni – układanie rytmu ze sztućców podczas wycierania i układania na tacy.
4. Zabawa podczas wywieszania prania – dziecko podaje klamerki wg podanego rytmu
5. W drodze z przedszkola – ze starszakami wymyślanie słów rozpoczynających się zadanymi kolejno głoskami
6. W piaskownicy – robienie babek z piasku w określonej kolejności (np. domek, domek, serce – to kształty foremek do babek lub inne, które dziecko posiada)
Przygotowała Marzena Mitulska
Źródło:
„Edukacja matematyczna metodą E. Gruszczyk – Kolczyńskiej”– prezentacja multimedialna przygotowana przez mgr Justynę Małek
„Edukacja matematyczna w przedszkolu” Leonarda Rożek
„Rozwijanie zainteresowań i zdolności matematycznych uczniów klas I – III szkoły podstawowej” Poradnik dla nauczyciela Autorzy: Iwona Fechner-Sędzicka, Barbara Ochmańska ,Wiesława Odrobina