Umiejętność ta podstawą efektywnej pracy mózgu! Współcześnie liczba przyswajanych bodźców i komunikatów (to rozwój techniki: dostęp do Internetu, telewizji, częste korzystanie z telefonów komórkowych, itp.) przekracza zdolności poznawcze umysłu osoby dorosłej, a co dopiero kilkulatka. Coraz ciężej nam się skupić! O tę umiejętność trzeba więc zadbać – trenować ją każdego dnia.
Ćwiczenie koncentracji (inaczej: trening uwagi, trening koncentracji) – wielokrotne powtarzanie czynności poprawiających umiejętność skupienia i podtrzymywania uwagi na określonym przedmiocie, zjawisku, wydarzeniu, sytuacji itp. Ułatwia naukę selekcjonowania bodźców z otoczenia i koncentracji na tych, które w danej chwili są interesujące. Umożliwia skuteczne działanie wielozadaniowe, sprzyja poprawie zdolności przetwarzania tylko tych informacji, które są istotne z punktu widzenia wybranego celu. Koncentracja uwagi jest konieczna dla trwałego zapamiętywania.
Koncentracja jest umiejętnością, którą wykorzystuje się każdego dnia – bez niej życie byłoby uciążliwe, przepełnione frustracją i stresem. Koncentracja jest gwarancją powodzenia niemal każdego zadania – to ona pozwala wykorzystać potencjał mózgu, zwiększyć skuteczność myślenia i zapamiętywania. Ta umiejętność jest potrzebna do nauki
i rozwoju intelektualnego, a w niektórych zawodach jest wręcz niezbędna do efektywnej pracy np. na stanowisku programisty, analityka czy naukowca.
Dlatego właśnie umiejętność koncentracji warto ćwiczyć niezależnie od tego, czy dziecko potrafi być skupione, czy ma na tym polu jakieś trudności. Bodźcem do rozpoczęcia tego typu ćwiczeń powinny być dla rodziców zwłaszcza sytuacje, w których dziecko:
- szybko się zniechęca – nie potrafi zająć się czymś na dłużej, szybko się nudzi i męczy, nie chce kontynuować zabaw i zadań;
- pracuje wolno – znacznie wolniej niż wymaga tego konkretna czynność lub zadanie, nie może go wykonać „na raz”, musi robić sobie przerwy;
- jest nieuważne – co prawda podchodzi do zadania i stara się je wykonać jak najszybciej, ale kosztem licznych błędów, których nie zauważa;
- jest rozkojarzone – sprawia wrażenie zamyślonego, rozmarzonego, jego tok myślenia co chwila odbiega od wyznaczonego dla konkretnego zadania.
Ćwiczenia na koncentrację uwagi u dzieci powinny mieć naturalnie formę zabawy, rozrywki bądź wyzwania. Należy wziąć pod uwagę indywidualne możliwości dziecka (poziom rozwoju i tempo nauki) oraz jego zainteresowania. Ćwiczenia na koncentrację polegają na tym, że trzeba skupić całą swoją uwagę na określonym zadaniu – zadbać o dobrą motywację, zaangażować umysł, umieć pokonać wszelkie „rozpraszacze” i zrealizować cel!
Typy ćwiczeń na koncentrację:
- Uważność:
Ćwiczenia uważności, takie jak medytacja, medytacja z tykaniem zegara, czy skupienie uwagi na zmysłowych doznaniach (np. podczas kąpieli) pomagają w treningu skupienia uwagi na bieżącym doświadczeniu, odrzucając rozproszenia.
- Utrzymywanie uwagi:
Trening utrzymywania uwagi może obejmować ćwiczenia, w których należy śledzić ruch punktu, np. "Mucha" (kropka na kartce, po której "porusza się" mucha).
- Skupienie selektywne:
To skupienie uwagi na jednym bodźcu przy jednoczesnym ignorowaniu innych rozpraszających bodźców.
- Koncentracja podzielna:
Zdolność do jednoczesnego skupienia uwagi na kilku bodźcach.
- Gry i zabawy:
Rozwiązywanie zagadek, łamigłówek, krzyżówek, puzzle, wyszukiwanie różnic
w obrazkach, gry logiczne to świetne narzędzia do treningu koncentracji.
- Trening pamięci:
Rozwiązywanie zadań matematycznych, powtarzanie sekwencji, nauka rymowanek
to ćwiczenia, które wspomagają koncentrację.
- Ruchy naprzemienne:
Ruchy naprzemienne, takie jak dotykanie lewą dłonią prawego łokcia, to także ćwiczenia wspierające koncentrację.
Co można zrobić, żeby pomóc dziecku lepiej koncentrować się:
- Odpowiedni sen:Sen jest kluczowy dla dobrej pamięci i koncentracji.
- Zdrowa dieta:Zdrowe i zbilansowane odżywianie wspiera funkcjonowanie mózgu.
- Regularna aktywność fizyczna:Aktywność fizyczna pomaga w poprawie pamięci
i koncentracji. - Unikanie nadmiernych bodźców:Zbyt duża liczba rozpraszających bodźców może negatywnie wpływać na koncentrację.
- Regularne przerwy:Odprężanie się podczas przerw, np. krótki spacer, ćwiczenia rozciągające, czy słuchanie muzyki pomaga w lepszym skupieniu.
- Zwiększanie trudności:Zwiększanie trudności ćwiczeń w miarę poprawy koncentracji pomaga w dalszym rozwoju.
Propozycje ćwiczeń na koncentrację uwagi u dzieci w formie codziennych zabaw:
Zabawa „Detektyw”
I wersja: Osoba dorosła przedstawia dziecku zdjęcia lub obrazka oraz zadanie kilku pytań (np. „ile osób jest na obrazku?”, „co robi osoba na obrazku?”, „jaki ma kolor oczu?”). Dziecko dostaje czas na zapoznanie się z obrazkiem (np. jedną minutę) i odpowiada na pytania.
II wersja: Zadaniem młodego człowieka może też być ułożenie jak największej liczby pytań do danej ilustracji.
Rysowanie lub pisanie oburącz i żonglowanie to ćwiczenia często wykorzystywane
do tzw. treningu mózgu (i to także dorosłych!), bo poza samą umiejętnością koncentracji rozwijają też percepcję wzrokową (np. widzenie peryferyjne), świadomość ciała
i koordynację wzrokowo – ruchową.
Rysowanie oburącz to zaangażowanie obu dłoni do szkicowania tego samego obrazka – lewa ręka rysuje jego lewą część, a prawa – prawą. Początkowo obrazek ma linie i dla lewej i dla prawej strony, później można dla ułatwienia lewą stronę ilustracji wydrukować aby jedynie wodzić lewą ręką po konturach, a prawą w tym czasie rysować zgodnie z odbiciem lustrzanym (w przypadku dziecka leworęcznego na odwrót). Do żonglowania również należy podejść zgodnie z zasadą od łatwego do trudnego – najpierw wystarczą dwie piłeczki,
a następnie można spróbować dołożyć trzecią.
Zabawa „Czytam z Mamą, czytam z Tatą”
W trakcie czytania książki należy poprosić dziecko, aby śledziło palcem poszczególne linijki a zapytane w dowolnym momencie pokazywało, w jakim miejscu aktualnie jest czytany tekst.
Zabawa „Co zniknęło?”
Zabawa polega na ułożeniu dowolnych przedmiotów przed dzieckiem. Przez określony czas dziecko je obserwuje.
I wersja: Po wyznaczonym czasie na prośbę osoby dorosłej dziecko odwraca się, jeden przedmiot zostaje zabrany, przedmioty są przez cały czas na swoim miejscu – znika tylko jeden z nich i pozostaje puste miejsce. Zadaniem dziecka jest odgadnąć, co zniknęło.
II wersja: Po wyznaczonym czasie na prośbę osoby dorosłej dziecko odwraca się, jeden przedmiot zostaje zabrany, przedmioty zamieniamy miejscami – znika jeden z nich. Zadaniem dziecka jest odgadnąć, co zniknęło.
III wersja: Można również zabrać dwa trzy przedmioty…
Ćwiczenia, polegające na pokonywaniu toru przeszkód w określonej kolejności, można wykorzystać przedmioty o różnej fakturze, co doskonali wrażliwość sensoryczną (dziecko zapamiętuje miejsca, gdzie musi dotknąć np. czegoś szorstkiego, miękkiego, zimnego – dziecko w tej samej kolejności odszukuje miejsca, gdzie jest szorstkie, miękkie, zimne.
Ćw. graficzne tj. labirynty, „programowanie” drogi od osoby do przedmiotu – zabawy na kartce papieru – dziecko rysuje najpierw palcem, dopiero później ołówkiem, czy kredką.
Gry „Memory”, układanie puzzli, układanie obrazka z figur wg wzoru są gotowymi zabawami, które rozwijają koncentrację. Rozpocząć należy od małej ilości par, elementów – potem stopniowo zwiększać ilość.
Zabawa słuchowa „Domino wyrazowe”
Pierwsza osoba wypowiada nazwę, następna osoba wymyśla wyraz, który rozpoczyna się ostatnią głoską poprzedniej nazwy: mamut – traktor – rak – kot – tor, itp.
Selekcjonowanie i sortowanie
Zabawy, w których przebiegu zadaniem dziecka jest pogrupowanie przedmiotów
wg wyznaczonej cechy (np. koloru – zółte do żółtych, zielone do zielonych, uitp.i ich pogrupowanie stanowią świetne wyzwanie oraz przyczyniają się do rozwoju intelektualnego malucha. Pomysły na ćwiczenia rozwijające mózg u dzieci nie muszą być bardzo wyszukane, nie wymagają także specjalnego zaopatrzenia – śmiało można wykorzystać produkty, dostępne w domu. Dobrą zabawą będzie pomoc w porządkowaniu ubrań, podczas której jego zadaniem będzie posortowanie części garderoby – tworzenie zbiorów wymaga zaangażowania i koncentracji, a po zakończonej zabawie dziecko będzie miało poczucie dobrze wykonanego zadania.
Zabawa „Klaśnij, kiedy usłyszysz…”
W zabawie zadaniem dziecka jest klaśnięcie w dłonie na dźwięk określonego, ustalonego wcześniej słowa. Zabawa polega na tym, że rodzic czyta opowiadanie – najlepiej nowe i niesłyszane wcześniej przez dziecko – a dziecko musi zareagować klaśnięciem, kiedy usłyszy dane ustalone na początku słowo.
Zabawa słuchowa „Powtórz rytm”
Dziecko słucha rytmu wystukiwanego, wyklaskanego przez osobę dorosłą – zadaniem dziecka jest powtarzanie konkretnego dźwięku przy użyciu dłoni lub stóp, a także konkretnych instrumentów. Zabawa wymaga skupienia uwagi, a równocześnie jest to atrakcyjna zabawa dla dzieci; Podobną zabawą jest zabawa „Policz dźwięki” – dziecko słucha dźwięków i podaje ich ilość.
Każda zabawa która jest zbyt trudna zniechęca dziecko do działania, dlatego, żeby pobudzać dziecko do podejmowania działania należy rozpoczynać każdą zabawę od łatwej wersji. Kiedy dziecko dobrze pozna zabawę, można ją stopniowo utrudniać. I co najważniejsze…Warto chwalić za drobne nawet osiągnięcia, zachęci to dziecko do przezwyciężania trudności.
Opracowała Marzena Mitulska
Źródło: Braingym
Giganci programowania
Bambino
Przemysław Bąbel, Agnieszka Baran „Trening Pamięci”, Warszawa 2011, s. 35