Każdego roku 20 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka, święto poświęcone upowszechnianiu i ochronie praw najmłodszych członków społeczeństwa. Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1989 roku. Data ta nie została wybrana przypadkowo; tego dnia w 1959 roku Zgromadzenie Ogólne przyjęło Deklarację Praw Dziecka, natomiast w 1989 roku przyjęto Konwencję o Prawach Dziecka. Oba dokumenty stanowią fundament dla ochrony praw dzieci na całym świecie.
Główne zasady zawarte w Deklaracji Praw Dziecka
Prawo do równości i niedyskryminacji – wszystkie dzieci mają prawo do równego traktowania bez względu na pochodzenie, rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne czy jakiekolwiek inne kryteria.
Prawo do ochrony zdrowia i opieki medycznej – dzieci mają prawo do korzystania z najwyższego osiągalnego standardu zdrowia i opieki medycznej. Rząd powinien podejmować działania mające na celu eliminację chorób dziecięcych oraz zapewnienie opieki prenatalnej i połogowej.
Prawo do edukacji – deklaracja gwarantuje dzieciom prawo do edukacji, której celem jest rozwijanie zdolności jednostki, przygotowywanie do odpowiedzialnego życia w społeczeństwie i kształtowanie zrozumienia, szacunku i tolerancji.
Prawo do ochrony przed przemocą, zaniedbaniem i wyzyskiem – dzieci mają prawo do ochrony przed wszelkimi formami przemocy, zaniedbania i wyzysku. Państwa są zobowiązane do ustanawiania środków prawnych i innych działań mających na celu ochronę dzieci.
Prawo do opieki rodziny i opieki zastępczej – deklaracja uznaje prawo dzieci do opieki rodziny oraz do opieki zastępczej w przypadku, gdy opieka rodziny nie jest możliwa.
Prawo do rozwoju kulturowego i społecznego – dzieci mają prawo do korzystania z własnego języka, kultury i religii, a także do udziału w życiu społecznym i kulturalnym swojego kraju.
Prawo do odpoczynku i czasu wolnego od pracy – deklaracja podkreśla potrzebę zapewnienia dzieciom czasu wolnego, rekreacji i zabawy oraz ochrony przed eksploatacją pracy.
Prawo do wyrażania swojego zdania – dzieci mają prawo do wyrażania swoich poglądów, a ich zdanie powinno być brane pod uwagę w sprawach dotyczących ich życia i dobra.
Konwencja o Prawach Dziecka
Głównym celem Międzynarodowego Dnia Praw Dziecka jest podkreślenie potrzeby ochrony praw dzieci oraz promowanie działań na rzecz ich pełnego i wszechstronnego rozwoju. To także czas, w którym społeczeństwo, rządy, organizacje pozarządowe i media skupiają się na problemach związanych z prawami dzieci, zwracając uwagę na sytuacje wymagające natychmiastowej interwencji.
Konwencja o Prawach Dziecka to dokument, który skupia się na prawach i ochronie dzieci. Wprowadza zasady równości, niezależności i godności dla wszystkich dzieci, niezależnie od ich pochodzenia czy sytuacji materialnej. Konwencja ta obejmuje szereg praw, w tym prawo do życia, prawa do edukacji, do ochrony przed przemocą czy wykorzystywaniem seksualnym.
Kluczowe prawa określone w Konwencji Praw Dziecka
Prawo do równości i niedyskryminacji (Artykuł 2) – Każde dziecko ma prawo do równego traktowania bez względu na jakiekolwiek formy dyskryminacji, niezależnie od pochodzenia, płci, religii czy innych kryteriów.
Prawo do życia, przetrwania i rozwoju (Artykuł 6) – Państwa Strony zobowiązują się do uznania prawa każdego dziecka do życia, przetrwania i rozwoju w maksymalnym zakresie możliwości.
Prawo do wyrażania swojego zdania (Artykuł 12) – Dzieci mają prawo do wyrażania swoich poglądów we wszystkich sprawach dotyczących ich życia i do bycia wysłuchanymi w sposób odpowiadający ich wiekowi i dojrzałości.
Prawo do ochrony przed przemocą, wyzyskiem i zaniedbaniem (Artykuł 19) – Dzieci mają prawo do ochrony przed wszelkimi formami przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku czy zaniedbania ze strony rodziny, społeczeństwa czy państwa.
Prawo do rodziny, opieki i wychowania (Artykuł 9 i 18) – Dziecko ma prawo do utrzymania kontaktu z oboma rodzicami, o ile nie zagraża to jego dobru. Ponadto, państwa zobowiązane są do udzielenia pomocy rodzinom w wypełnianiu swoich zadań wobec dziecka.
Prawo do ochrony zdrowia (Artykuł 24) – Dzieci mają prawo do osiągania najwyższego możliwego poziomu zdrowia oraz do świadczeń medycznych i opieki zdrowotnej.
Prawo do edukacji (Artykuł 28 i 29) – Dzieci mają prawo do bezpłatnej i obowiązkowej edukacji na najniższym etapie, a państwa zobowiązane są do rozwijania różnych form edukacji, a także do wspierania zdolności dzieci do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.
Prawo do ochrony w czasie konfliktów zbrojnych (Artykuł 38) – Dzieci dotknięte konfliktami zbrojnymi mają prawo do szczególnej ochrony i pomocy humanitarnej.
Te prawa stanowią jedynie część obszernego dokumentu, który obejmuje 54 artykuły. Konwencja o Prawach Dziecka jest jednym z najbardziej powszechnie ratyfikowanych traktatów międzynarodowych, co podkreśla jej ogromne znaczenie w ochronie praw dzieci na całym świecie.
Edukacja jako fundament ochrony praw dzieci
Dostęp do edukacji jest fundamentalnym prawem dziecka, uznawanym przez wiele międzynarodowych dokumentów, w tym Konwencję o Prawach Dziecka. To przez edukację dzieci rozwijają swoje zdolności intelektualne, społeczne i emocjonalne, zdobywając umiejętności niezbędne do funkcjonowania w społeczeństwie. Jednak aby prawo do edukacji było pełnowartościowe, konieczne jest zagwarantowanie równości szans. Systemy edukacyjne powinny być dostępne dla wszystkich dzieci bez względu na ich pochodzenie, płeć czy status społeczno-ekonomiczny.
Kluczowym elementem skutecznych systemów edukacyjnych jest indywidualne podejście do każdego dziecka. Różnice w zdolnościach, stylach uczenia się i potrzebach edukacyjnych są naturalne. Dlatego ważne jest, aby programy nauczania były elastyczne i dostosowane do różnorodności dziecięcych umiejętności i talentów. Inwestowanie w nauczycieli, dostarczanie narzędzi edukacyjnych i wspieranie różnorodnych form nauczania przyczyniają się do stworzenia bardziej inkluzywnego środowiska edukacyjnego.
Każde dziecko ma potencjał, który można rozwijać, i edukacja powinna być platformą, na której te talenty mogą kwitnąć.
Prawa Dziecka
Prawo do życia, przetrwania i rozwoju – dziecko ma prawo do życia oraz prawa związane z przetrwaniem i zdrowym rozwojem.
Prawo do imienia i obywatelstwa – każde dziecko ma prawo do posiadania imienia i obywatelstwa oraz prawa do zachowania tożsamości.
Prawo do ochrony przed dyskryminacją – dziecko nie może być dyskryminowane ze względu na płeć, pochodzenie etniczne, religię, niepełnosprawność czy jakiekolwiek inne kryterium.
Prawo do wyrażania swojego zdania – dziecko ma prawo do wyrażania swoich opinii w sprawach dotyczących jego życia i ma prawo być wysłuchane, zgodnie z jego wiekiem i dojrzałością.
Prawo do ochrony przed przemocą i wyzyskiem – dziecko ma prawo do ochrony przed wszelkimi formami przemocy, wyzysku, maltretowania czy pracy dzieci.
Prawo do edukacji – dziecko ma prawo do edukacji, której celem jest rozwijanie pełnego potencjału dziecka, umiejętności i zdolności psychicznych i fizycznych.
Prawo do ochrony zdrowia – dziecko ma prawo do najwyższego osiągalnego standardu zdrowia i dostępu do świadczeń zdrowotnych.
Prawo do ochrony w czasie konfliktów zbrojnych – dziecko dotknięte konfliktem zbrojnym ma prawo do szczególnej ochrony i pomocy humanitarnej.
Prawo do rodziny, opieki i wychowania w rodzinie – dziecko ma prawo do życia w rodzinie i do korzystania z opieki rodziny oraz, w miarę możliwości, do utrzymania kontaktów z oboma rodzicami, chyba że jest to sprzeczne z interesem dziecka.
Prawo do zabawy i rekreacji – dziecko ma prawo do uczestnictwa w zabawie, rekreacji, kulturze i sztuce.
Konwencja o Prawach Dziecka jest najbardziej kompleksowym i wszechstronnym dokumentem regulującym prawa dziecka, a jej postanowienia mają na celu zabezpieczenie pełnego i harmonijnego rozwoju każdego dziecka na świecie. Szanowanie praw dziecka uczy nas odpowiedzialności za kształtowanie lepszego świata. To, jak traktujemy dzieci, wpływa na klimat społeczny i kształtuje wartości, jakimi się kierujemy. Wspieranie dzieci i szacunek dla ich praw nie tylko przyczyniają się do indywidualnego dobrostanu najmłodszych, ale mają także długofalowe i pozytywne konsekwencje dla społeczeństwa jako całości. To inwestycja w przyszłość, która ma znaczący wpływ na kształtowanie lepszego i bardziej sprawiedliwego świata.
Czasami zdarza się tak, że Prawa Dziecka nie są przestrzegane, łamią je dorośli, którzy opiekują się dzieckiem lub zupełnie obce osoby.
Co wtedy zrobić? Gdzie szukać pomocy?
Co może zrobić dziecko gdy znajdzie się w trudnej sytuacji?
Rzecznik Praw Dziecka uruchomił specjalny Dziecięcy Telefon Zaufania, pod którym można uzyskać pomoc:
800 12 12 12.
Niech Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka będzie dla nas bodźcem do refleksji nad tym, w jaki sposób możemy przyczynić się do budowania lepszego świata dla najmłodszych.
Dziękujemy wszystkim, którzy pracują na rzecz ochrony i promocji praw dzieci. Niech ta świadomość towarzyszy nam nie tylko dzisiaj, ale każdego dnia, abyśmy razem tworzyli miejsce, w którym każde dziecko może rozwijać się w miłości, szacunku i bezpieczeństwie.
Marcin Brykczyński - O prawach dziecka
Niech się wreszcie każdy dowie
I rozpowie w świecie całym,
Że dziecko to także człowiek,
Tyle, że jeszcze mały.
Dlatego ludzie uczeni,
Którym za to należą się brawa,
Chcąc wielu dzieci los odmienić,
Stworzyli dla Was mądre prawa.
Więc je na co dzień i od święta
Spróbujcie dobrze zapamiętać:
Nikt mnie siłą nie ma prawa zmuszać do niczego,
A szczególnie do zrobienia czegoś niedobrego.
Mogę uczyć się wszystkiego, co mnie zaciekawi
I mam prawo sam wybierać, z kim się będę bawić.
Nikt nie może mnie poniżać, krzywdzić, bić, wyzywać,
I każdego mogę zawsze na ratunek wzywać.
Jeśli mama albo tata już nie mieszka z nami,
Nikt nie może mi zabronić spotkać ich czasami.
Nikt nie może moich listów czytać bez pytania,
Mam też prawo do tajemnic i własnego zdania.
Mogę żądać, żeby każdy uznał moje prawa,
A gdy różnię się od innych, to jest moja sprawa.
Tak się tu w wiersze poukładały
Prawa dla dzieci na całym świecie,
Byście w potrzebie z nich korzystały
Najlepiej, jak umiecie.
LITERATURA:
1. Al.-Khamisy D. (red.), Edukacja w przedszkolu; Wyd. Raabe; Warszawa 2000r.
2. M. Korsak, A. Łęga; „Prawo dziecka do rzeczywistości przedszkolnej”; Komitet Praw Dziecka; Warszawa 2001r.
Opracowały:
Julita Chojnacka
Ewa Więckowska